Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), 2015, olej, płótno, 210 x 150 cm
Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), 2015, olej, płótno, 210 x 150 cm

UNIESIENIE CZAROWNICY ALCYNY PRZEZ BIAŁE PTAKI

Historia czarownicy z Orlanda Szalonego według Poli Dwurnik

To prawda, że ty w wielkiej łasce u niej będziesz
I wszytkie rządy weźmiesz, i kraj ten osiędziesz;
Ale wiedz, że na koniec zostać ci bydlęciem
Lub drzewem, lubo ptakiem, lub jakiem źwierzęciem.

 

(L. Ariosto, Orland szalony, tłum. P. Kochanowski, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1965, s. 91)

 

Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja mała, 2015, olej, płótno, 46 x 55 cm
Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja mała, 2015, olej, płótno, 46 x 55 cm

Czarownica Alcyna to postać z V i VI pieśni Orlanda szalonego, poematu rycerskiego napisanego w pierwszej połowie XVI wieku przez Ludovica Ariosta. Mieszkająca na położonej na morzu wyspie stara wiedźma za pomocą magicznych sztuczek przemienia się w młodą kobietę o nieziemskiej urodzie. Gdy spodoba się jej jakiś mężczyzna, uwodzi go i nigdy nie odnosi porażki. Najbardziej oddani bitwie i zaprzysiężeni innej kobiecie – mężni i prawi rycerze – wpadają w sidła Alcyny. Niestety, grzeszna rozkosz trwa krótko. Kiedy tylko nowy kochanek znudzi się czarownicy, lub zacznie myśleć o jej opuszczeniu, Alcyna zamienia go w zwierzę, roślinę, wodospad bądź inną cząstkę egzotycznej wyspy. Jej byli kochankowie stają się jej więźniami. Tylko Alcyna potrafi zdjąć rzucony czar. Przeistoczeni mężczyźni trwają zatem w swojej nowej postaci, w oczekiwaniu na wybawienie, w nadziei na litość czarownicy. Alcyna jest teraz królową ich życia i śmierci, boginią całego danego im wszechświata. Adorują ją zatem, choć z całej siły nienawidzą.

Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja biało-czerwona, 2015, gwasz na papierze
Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja biało-czerwona, 2015, gwasz na papierze

Alcyna w Orlandzie szalonym jest postacią drugoplanową. Główni bohaterowie eposu uosabiają miłość idealną i nieskażoną fizycznym spełnieniem. Taki jest tytułowy rycerz Orland, taka jest uciekająca przed ścigającymi ją mężczyznami Angelika, a także Bradamanta – wybranka innego dzielnego rycerza, Rugiera. Alcyna jest im przeciwstawiona jako uosobienie zła i podłej frywolności, charakter samolubny i podstępny. A jest to kobieta nikomu niepodległa, samostanowiąca i wolna – kobieta przyznająca sobie prawo do rozkoszy i samodzielnego wyboru partnera. Jest przy tym postacią tragiczną – nie ma w Alcynie zgody na przemijanie i brzydotę, nie reprezentuje sobą ani odrobiny cnotliwej pokory i nie odczuwa żalu. I oczywiście – podług patriarchalnego wzorca, Alcyna zostaje wkrótce srodze ukarana. Na kolejnych kartach eposu Ariosta cudowna, czarodziejska moc zostaje jej odebrana na zawsze, magiczna uroda znika, a jej dom – wspaniała, egzotyczna wyspa – rozpada się i tonie w morzu. Jej byli kochankowie znów stają się ludźmi, którymi byli wcześniej. Kara za sprzeniewierzenie się przysiędze bitewnej i kara za zdradę ukochanych kobiet, zostają odwołane. Ale kara dla Alcyny; wyzwolonej, niezależnej kobiety jest potworna i nieodwracalna…

Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja II, 2016, olej płótno, 210 x 150 cm
Pola Dwurnik, Uniesienie Alcyny przez białe ptaki (za Przemienieniem Rafaela), wersja II, 2016, olej płótno, 210 x 150 cm

Podobno gdy się jest malarzem (malarką), i opanowało się malarski warsztat – wszystko można namalować. A co zostanie namalowane – zaistnieje i będzie istnieć wiecznie. Jeśli zatem namaluję zwycięstwo czarownicy Alcyny, będzie trwać w triumfie na moich obrazach, jak święci na płótnach starych mistrzów.

Pola Dwurnik, Pokłon zwierząt przed Alcyną (za Wilhelmem von Kaulbachem), 2015, olej, płótno, 210 x 150 cm
Pola Dwurnik, Pokłon zwierząt przed Alcyną (za Wilhelmem von Kaulbachem), 2015, olej, płótno, 210 x 150 cm

Na obrazie Uniesienie czarownicy Alcyny przez białe ptaki wiedźma zostaje uniesiona ponad ziemię przez białopióre ptactwo. Kompozycję oparłam na Przemienieniu Rafaela (1516-1520, Muzea Watykańskie) – ostatnim jego dziele, ukazującym przemienienie Jezusa Chrystusa na górze Tabor. W centrum górnej partii obrazu, w miejsce Chrystusa, namalowałam Alcynę. Prawie nie widzimy jej twarzy (wszak nie wiemy, jak w rzeczywistości wyglądała), jej sylwetkę przesłaniają (= tworzą) ptasie pióra. Po obu jej stronach, tam, gdzie u Rafaela pojawiają się prorocy Mojżesz i Eliasz, unoszą się białe byki – symbole płodności i pożądania. To podwojony Zeus, przemieniony w białego byka o złotych rogach i kopytach. W tej postaci objawił się fenickiej księżniczce Europie, a gdy, zachwycona jego łagodnością, usiadła na jego grzbiecie, porwał ją na Kretę (byk znajdujący się po lewej stronie przypomina byka z Porwania Europy Petera Paula Rubensa). Dolna partia obrazu to dynamiczna adoracja pomieszana z szaleństwem i rozpaczą. Zwierzęta (= zamienieni w nie ludzie) mordują się nawzajem, walcząc o przeżycie i względy Alcyny. Oddając hołd swojej pani i dręczycielce, histerycznie błagają ją o odmienienie losu. Górną, pierzastą partię obrazu ze sceną dolną łączą trzy papugi: błękitna, czerwona i żółta. Na płótnie Rafaela są tam trzej Apostołowie, których szaty – żółta, zielona i czerwona, odczytywane są jako uosobienia Wiary, Nadziei i Miłości. Pozostali Apostołowie śpią, tak jak uśpiona jest człowiecza postać zwierząt na moim płótnie.

Pola Dwurnik, Suknia Alcyny, 2015, olej, płótno, 146 x 114 cm
Pola Dwurnik, Suknia Alcyny, 2015, olej, płótno, 146 x 114 cm
Pola Dwurnik, Morska suknia Alcyny, 2014-2015, olej, płótno, 146 x 114 cm
Pola Dwurnik, Morska suknia Alcyny, 2014-2015, olej, płótno, 146 x 114 cm

 

DATA PUBLIKACJI: 25 listopada 2017
OSTATNIA AKTUALIZACJA: 29 grudnia 2017